KSIĄŻKA POD PATRONATEM
„Istoty ludzkie są dostrojone do relacji.
Oczy, skóra, język, uszy i nos – to bramy, poprzez które nasz organizm przyjmuje pokarm inności.
Krajobraz stłumionych głosów, upierzone ciała, rogate łby i pieniste potoki – wszystkie te oddychające kształty tworzą naszą rodzinę. (…) Wszystkie te relacje rozwijały naszą zbiorową wrażliwość.
Dziś nasza partycypacja dotyczy niemal wyłącznie innych ludzi i tworzonych przez nas samych technologii. Jest to sytuacja niebezpieczna (…) w dalszym ciągu bowiem potrzebujemy tego, co jest inne od nas samych i naszych wytworów.
Człowiek jest człowiekiem jedynie w kontakcie i współżyciu z tym, co nie jest człowiecze.”
David Abram, „W zaklęciu zmysłów”
Co oznacza naprawdę doświadczać świata – całym ciałem, wszystkimi zmysłami, w kontakcie z tym, co żywe?
Punktem wyjścia dla Abrama jest coś zaskakującego: utrata wrażliwości zmysłowej. Przez tysiące lat ludzie byli uczestnikami żywego, więcej niż ludzkiego świata. Dziś stajemy się coraz bardziej jego obserwatorami, oddzielonymi od niego pojęciami, technologią i przestrzenią stworzoną wyłącznie przez człowieka. Jednocześnie język, którym opisujemy świat, coraz bardziej oddziela nas od natury. Uczymy się traktować ją jako zasób i scenerię, zamiast jako wspólnotę, której jesteśmy częścią. Abram pokazuje, że właśnie tam, w zmysłach i języku, leży zarówno źródło naszego oddzielenia, jak i możliwość powrotu.
Co znajdziesz w tej książce:
- Śledztwo w sprawie naszego oddzielenia od natury. Abram szuka źródeł kryzysu ekologicznego głębiej niż w polityce czy technologii. Znajduje je w tym, jak nauczyliśmy się patrzeć, słuchać, doświadczać świata i pokazuje, że zmiana zaczyna się właśnie tam.
- Świat więcej niż ludzki. Zaproszenie do spojrzenia na zwierzęta, rośliny, krajobrazy i żywioły jako uczestników większej wspólnoty życia, nie jako bierne tło ludzkich działań. To zmiana perspektywy, która ma realne konsekwencje dla tego, jak żyjemy i jak traktujemy przyrodę.
- Język jako narzędzie połączenia i oddzielenia. Zaskakująca teza, że sposób, w jaki mówimy o rzeczywistości, dosłownie kształtuje to, co jesteśmy w stanie dostrzec i poczuć.
- Ciało i zmysły jako źródło poznania. Bezpośrednie, zmysłowe doświadczenie rzeczywistości jest dla Abrama fundamentem ludzkiego rozumienia. Przywraca ciału należne mu miejsce w filozofii i w życiu.
- Szamanizm i tradycje rdzennych kultur bez romantyzowania. Autor odsłania ich głębszy sens: wypracowane przez wieki sposoby uważnego, zmysłowego bycia w relacji z żywym światem, których mądrość jest dziś bardziej aktualna niż kiedykolwiek.
- Filozofię, która działa na zmysły. To książka napisana z precyzją myśliciela i wrażliwością poety. Zostaje z czytelnikiem długo po ostatniej stronie.
Wprowadzenie do polskiego wydania
Robert Rient – pisarz, praktyk szamanizmu, inicjator uznania rzeki Odry za osobę prawną, autor nominowany do Nagrody Nike – napisał do „W zaklęciu zmysłów” wprowadzenie osobiste i odważne. Tekst warto przeczytać jeszcze przed lekturą książki. Ostrzega w nim między innymi przed pochopnym zaklasyfikowaniem tej książki i pokazuje, dlaczego wymyka się ona oczywistym kategoriom:
„W trakcie lektury prawie dałem się nabrać, że to esej filozoficzny, mistyczne wspomnienia albo kolejny podręcznik o kryzysie ekologicznym. Tymczasem ta książka jest śledztwem! (…) Potraktuj lekturę jak doświadczenie, po którym zrobi się w twoim życiu odrobinę jaśniej.”
z Wprowadzenia, czyli jak rozpoznać opowieść wiatru i prawdziwy szamanizm
Przeczytaj całe wprowadzenie >
Dla kogo jest ta książka? Rozpoznasz się tutaj:
- Dla osób zainteresowanych szamanizmem, animizmem i światopoglądem rdzennych kultur to jedna z niewielu książek, która pokazuje ich znaczenie z perspektywy filozofii, antropologii i ekologii. Z intelektualną rzetelnością i głębią, jakiej ten temat rzadko się doczekuje.
- Dla ekologów, ekoterapeutów i miłośników dzikiej natury to filozoficzne zakorzenienie dla tego, co czują intuicyjnie i język, który pozwala to wyrazić.
- Dla psychologów, terapeutów i osób pracujących z ciałem i uważnością to spojrzenie na zdrowie psychiczne przez pryzmat relacji z żywym światem. Ta perspektywa poszerza rozumienie człowieka i jego potrzeb.
- Dla tych, którzy szukają zakorzenienia i sensu w świecie coraz bardziej oddzielonym od natury – zaproszenie do odnalezienia się na nowo w więcej niż ludzkiej wspólnocie życia.
David Abram
jest jednym z najbardziej wpływowych współczesnych filozofów ekologicznych, który zmienił sposób, w jaki mówimy o relacji człowieka z naturą. Jego książki odegrały ważną rolę w rozwoju ekologii humanistycznej i filozofii środowiskowej, inspirując badaczy, edukatorów oraz tych, którzy poszukują głębszego rozumienia miejsca człowieka w świecie przyrody.
Ekolog kulturowy, antropolog i filozof. Ukończył z wyróżnieniem Uniwersytet Wesleya, a doktorat z filozofii obronił na Uniwersytecie Stanu Nowy Jork w Stony Brook. Jest laureatem prestiżowej Lannan Literary Award oraz stypendystą fundacji Watsona i Rockefellera. Za swoją działalność został uznany przez magazyn „Utne Reader” za jednego ze „stu wizjonerów zmieniających świat”.
W swojej twórczości Abram wnikliwie splata zachodnią fenomenologię z tradycyjną wiedzą rdzennych kultur. Zanim poświęcił się pracy naukowej, był zawodowym iluzjonistą; jako „wędrowny magik” latami przemierzał Indonezję, Nepal i obie Ameryki, badając wpływ rytualnej magii na naszą percepcję przyrody. To on wprowadził do języka debaty publicznej termin „świat więcej niż ludzki” (ang. more-than-human world), przypominając, że ludzka tożsamość kształtuje się w nieustannym dialogu z żyjącą Ziemią, a nie w izolacji od niej.
Abram jest uznawany za pierwszego współczesnego filozofa, który podjął rzetelną próbę rehabilitacji animizmu. Wskazuje, że postrzeganie świata jako zbioru żywych, czujących istot nie jest reliktem przeszłości, lecz biologiczną i zmysłową podstawą ludzkiego doświadczenia. Prace Abrama stały się ważnym katalizatorem dla powstania nowych dyscyplin, takich jak ekopsychologia czy ekofenomenologia, inspirując nurty odchodzące od antropocentryzmu na rzecz głębokiej empatii wobec innych gatunków.
David Abram jest współzałożycielem Alliance for Wild Ethics (AWE). Wykłada na całym świecie; w 2014 roku został wyróżniony tytułem Distinguished Fellow Schumacher College. W tym samym roku objął międzynarodową katedrę im. Arne Næssa na Uniwersytecie w Oslo, a w latach 2022-2023 był gościnnym wykładowcą w Harvard Divinity School. Obecnie kontynuuje pracę badawczą jako główny doradca merytoryczny Center for Humans & Nature.
www.davidabram.org
fot. Sasha Abram / CC BY-SA 4.0
O tłumaczu
Jerzy Paweł Listwan – tłumacz, poeta i animator kultury z ponad trzydziestoletnim doświadczeniem w przekładzie literatury ekologicznej, humanistycznej i krytyki społecznej. Tłumaczył między innymi Joannę Macy, Thich Nhat Hanha, Aldo Leopolda, Jona Kabat-Zinna i Julię Cameron. Jego głęboka znajomość ekologii, uważności i filozofii przyrody czyni go naturalnym przewodnikiem po języku i myśli Davida Abrama.
